سيرتحول بانكداري الكترونيك در ايران-محبوبه رمضاني فرد
بسم الله الرحمن الرحيم
سيرتحول بانكداري الكترونيك در ايران-به قلم محبوبه رمضاني فرد -اداره كل خدمات كارت بانك كشاورزي
مقدمه
دنياي امروز و اقتصادجهاني شاهد تحولات گسترده در زمينه تبادل اطلاعات و توسعه فناوريهاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي هست كه اين موضوع بكارگيري واتخاذ روش ها و خط مشي هاي جديد را درمديريت و فعاليتهاي اقتصادي اجتناب ناپذير مي نمايد.
مديريت امروز كه مبتني بر پايه هاي اطلاعات و ارتباطات نوين است نيازمند مكانيزمها و زيرساختهاي مختلفي است تا بتواند موجد توسعه كسب وكارو ايجاد فضاي مساعد براي كارآفريني باشد كه شايدبتوان مهمترين اين زيرساختها راتوسعه تجارت الكترونيك و به تبع آن بانكداري الكترونيك عنوان كرد.
تجارت الكترونيك و نقش آن در اهميت بانكداري الكترونيك
در پي توسعه و گسترش ابزارو وسايل اطلاعاتي و ارتباطي دردهه هاي اخير، حجم معاملات و تجارت الكترونيك در مقايسه با تجارت سنتي از رشد و تحول قابل توجهي برخورداربوده است به طوريكه كارشناسان سهم گردش مالي اين نوع از تجارت (الكترونيك) را از تجارت جهاني سالانه بيش از500 ميليارددلاربرآورد كرده اند.
شایان ذكر است اين نوع خاص ازتجارت از اوايل دهه 90 ميلادي گسترش يافت و به دليل سهولت در به كارگيري آن و برخورداري از ويژگيهايي چون سرعت ،دقت و امنيت مورد توجه مشتريان قرارگرفته و مشتري مداري درآن به رويكردي اساسي و بنيادي بدل گشت.
تأثيرگسترده و عميق تجارت الكترونيك بربازارهاي جهاني درچند دهه گذشته از يك سو و اهميت و نقش مبادلات پولي و اعتباري در فعاليتهاي تجاري و اقتصادي از سوي ديگرلزوم تمهيد بسترهاو امكانات لازم درتسهيل انتقال و تبادل پول رابيش ازپيش ضروري مي ساخت. بنابراين سيستم بانكي نخستين ساختاري بود كه با تأثير از نفوذ فناوري اطلاعات به عنوان عاملي براي يكپارچه سازي وافزايش گسترده دامنه نفوذ خود، تكنولوژي روز دنيا را درقرن حاضربرپايه فناوري اطلاعات (IT ) سرلوحه فعاليتهاي خودقراردادبه اين ترتيب كه بانكها براي جذب مشتريان بيشتر وگسترش و ايجاد تنوع درخدمات خود با فناوريهاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي و تحولات آن ، همگام و همسو شده اندكه دراين راه دست به تحولات ساختاري درنظام هاي دريافت و پرداخت پول و تسهيل خدمات رساني به مشتريان زده اند به نحوي كه بسياري مدعي اند توجه مديران بانكها به اهميت و لزوم اين پديده و عنايت ويژه آنان در ايجاد ساختار بانكداري با شيوه الكترونيك يكي از دلايل اصلي و عمده اقبال عمومي به تجارت الكترونيك بوده است.
براين اساس و باتوجه به رويكردمشتري مداري بانكداري الكترونيك مي توان آن را يك كانال ارتباطي ميان بانك ، بعنوان شخصيتي حقوقي و مشتري بعنوان شخصيتي حقيقي و حقوقي تلقی كرد كه فضاي وب و اينترنت ، تلفنهاي همراه و پيامك ، تلفنهاي ثابت سنتي (تلفنبانك) ، كيوسك هاي بانكي ، فكس، دستگاههاي خودپرداز(ATM ) ، دستگاههاي پايانه فروش (POS ) و كارتهاي هوشمند عمده ترين ابزارها و امكانات فعلي براي ايجاد آن (كانال ارتباطي) است كه با اشاعه اين امكانات بعنوان ابزارهاي دريافت و پرداخت ، وابستگي به مبادلات روزانه پول نقد و چك و درنتيجه هزينه هاي مربوط به چاپ ، نگهداري و حمل اسكناس از يك طرف و عبور و مرور مشتريان از طرف ديگر كاهش مي يابد.
ضرورت توسعه بانكداري الكترونيك (اتوماسيون بانكي) در ايران
پس از پایان جنگ تحميلي 8 ساله مشكلات و معضلات اقتصادي كه گريبانگر نظام اقتصادي كشوربه خصوص نظام سنتي بانكداري ايران بود ، نمايان گرديد ، به همين جهت سياستگذاران اقتصادي و بانكي كشورمان مصمم شدند بااصلاح ساختار سيستم بانكي كشور، زمينه شكوفايي و رشد و بالندگي اقتصاد ملي را فراهم كنند ، از اين رو بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران با هدف بهبود سرويس دهي بانكها به مشتريان واستفاده بهينه از بودجه هاي تخصيص يافته به پروژه هاي انفورماتيك بانكها، طرح اتوماسيون بانكي يا همان بانكداري الكترونيكي رابطور جدي در اولويت فعاليتهاي خودقراردادكه شامل بهينه سازي روشهاي بانكداري، اتوماسيون شعب ، سرپرستي ها و تهيه يك الگوي نرم افزاري ،سخت افزاري و مخابراتي براي استفاده بانكهاي كشوربود.
ناگفته نماند سابقه بانكداري الكترونيكي در ايران به سالهاي دهة پنجاه شمسي باز مي گردد كه در آن دوران بانك موسوم به "تهران" با نصب هفت تا دو دستگاه خودپرداز در شعب خود نخستين پرداخت اتوماتيك پول را - البته درشعب خود- رقم زد.
بنابراين مي بينيم كه بانكداري الكترونيك در ايران در ابتدابرپايه دستگاه هاي خودپردازبنيان نهاده شد و به عنوان ابزارپرداخت پول درساعات مختلف شبانه روزتعريف گرديد كه اين نوع نگاه و تعريف از بانكداري الكترونيك مربوط به ديدگاه پنج دهه پيش محورهاي توسعه يافته بود كه امروزه توجه به محورهايي چون تكريم و رضايت ارباب رجوع ، لزوم كاهش هزينه نگهداري و استفاده از پول نقد، افزايش اعتبارات درچرخه نظام اقتصادي كشوروكاهش تورم و نقدينگي تعريف جديدي از بانكداري الكترونيكي را به ذهنها متبادرساخته است.
به هرحال پس از اينكه در دهه 60 شمسي بانكهاي كشور به رايانه اي كردن عمليات بانكي می پرداختند ، طرح جامع اتوماسیون بانکی درقالب طرحي پيشنهادي براي تحولي جامع براي فعاليتهاي انفورماتيكي بانكها به مشمولان نظام بانكي ارائه شد تا اينكه درسال 1372 با تصويب مجمع عمومي بانكها ، اين طرح شكل رسمي به خودگرفت ، بانك مركزي نيز درراستاي عملياتي كردن اين مصوبه شركت خدمات انفورماتيك را به عنوان سازمان اجرايي اين طرح تاسيس نمود و ازهمين سالهانيز زمزمه هاي ايجاد سوئيچ ملي براي بانكداري الكترونيكي به گوش رسيد و درهمين راستا شبكه ارتباطي بين بانك ملي و فروشگاههاي شهروند بوجود آمد تا اينكه درخردادماه سال 1381 با تصويب مجموعه مقررات حاكم برمركز شبكه تبادل اطلاعات بين بانكي ، موسوم به شتاب ، تحولات جديدي در نظام بانكداري الكترونيكي كشور آغازشد.
بايد توجه داشت كه درطول سالهاي اخيرمجموعه دستاوردها وتلاشهاي صورت گرفته از سوي شركت خدمات انفورماتيك موجب شد تا اين شركت با ايجاد ظرفيت ها و زيرساختهاي اساسي و موردنياز بانكداري الكترونيكي ، به عنوان يك ثروت و سرمايه ملي مطرح شود كه مراكزفني كامپيوترهاي بزرگ (main frame )، شبكه مخابراتي اختصاصي (vsat ) ، شبكه گسترده نصب و نگهداري (پوشش كشوري) و مركز شتاب ازمهمترين اين زيرساختها است كه مادراينجا اجمالاً به شبكه شتاب خواهيم پرداخت.
شبكه تبادل اطلاعات بانكي (شتاب)
شبكه تبادل اطلاعات بانكي يا مركز شتاب به دنبال تصويب مقررات حاكم برمركزشبكه تبادل اطلاعات بين بانكي در اول تيرماه سال 1381 باهدف بسترسازي براي بانكداري الكترونيكي به صورت يك اداره يا مركزدربانك مركزي جمهوري اسلامي ايران ، آغازبه كاركرد.
ايجاد، راه اندازي و راهبري سوئيچ ملي به عنوان گامهاي اساسي درجهت تحقق اتصال شبكه پرداخت بانكها به يكديگر و درنهايت انجام مبادلات بين بانكي به صورت الكترونيكي از بستر و زيرساختهائي بودكه بانك مركزي با تاسيس مركزشتاب به دنبال نيل به آنها بود.
شتاب در ابتدا با ايجاد ارتباط بين دستگاههاي خودپردازسه بانك دولتي شامل: كشاورزي ، صادرات و توسعه صادرات و سپس دو بانك خصوصي سامان وكارآفرين، بطوررسمي متولدشدكه درمراحل بعدي با اتصال سايربانكهاي كشور(اعم ازدولتي يا خصوصي ) به مرکز شتاب ، میان تمامی بانکها و برخي موسسات اعتباري غيربانكي به تبادل تراكنش پرداخته و ايدة " شبكه واحد پرداخت" را عملياتي ساخت.
شبكه تبادل اطلاعات بين بانكي در ابتدا اتصال شبكه كارت بانكها و درمراحل بعدي تبادل كليه تراكنشهاي بين بانكي شامل چكها ، حواله ها و اوراق بهاداررا درپي داشت.
تسويه بين بانكي ، رفع مغايرات ، آمارعملكردشبكه بانكي در زمينه كارت، خودپرداز(ATM ) ، پايانه فروش (pos ) و پايانه شعب (pinpad ) از جمله عمليات و فعاليتهاي قابل پيگيري درشبكه و مركز شتاب مي باشد.
مسيريابي تراكنشها و هدايت سيستم كارت بانك مربوط ، ثبت تراكنشها و وقايع سيستم ، ايجادتراكنش اصلاحيه درصورت عدم انجام تراكنش اصلي و تسويه پايان روز بين بانكهاي عضو شبكه تبادل اطلاعات بانكي ، از وظايف مهم ، اساسي و بنيادين سيستم شتاب است .
محاسن و مزاياي شبكه شتاب و بانكداري الكترونيكي
امروزه استفاده از بانكداري الكترونيكي بويژه انجام امور ازطريق شبكه شتاب - چه ازبعدفردي و چه ازبعد اجتماعي- موجب ايجاد تسهيلات و صرفه هاي اقتصادي گرديده است كه در زير به نمونه هائي ازآن اشاره مي كنيم :
- مراجعه مشتريان به بانكها كاهش يافته و آنان مي توانند از خدمات بانكي را بعدازوقت اداري و درتمامي ساعات شبانه روز استفاده كنند.
- استفاده از كارتهاي هوشمنددربانكداري الكترونيكي ازحيث محاسبه هزينة زمانهای ازدست رفته مشتريان درپشت باجه هاي بانكي ، دستاورد پولي بزرگي محسوب مي شود.
- يك مشتري بانك مي تواندعلاوه برخدمات شعبه مبدأ ازخدمات هزاران شعبه و تجهيزات بانكداري الكترونيك و سيستم شتاب درنقاط مختلف كشور بهره مند شود.
- با استفاده از امكانات اين شبكه كليه دارندگان كارتهاي بانكي مي توانند ازهريك از دستگاههاي خودپرداز متصل به سیستم شتاب موجودي خودرا دريافت كرده و يا با استفاده از پايانه هاي فروش (pos) متصل به آن اقدام به خريد هرنوع كالايا خدماتي نمايند.
- حذف رفت و آمدهاي غيرضروري و زائد درشهر و به تبع آن كاهش ترافيك ازيك طرف و حذف پول نقد ازمبادلات تجاري روزمره بعنوان يكي ازاهداف اتوماسيون عمليات بانكي ازطرف ديگر، از دستاوردهاي بزرگ بانكداري الكترونيكي درسالهاي اخيربوده كه اثرات آن كاملاً محسوس است.
- تكريم و جلب رضايت ارباب رجوع و مشتري ،كاهش هزينه نگهداري و استفاده از پول نقد ، افزايش اعتبارات در چرخه نظام اقتصادي كشور و كاهش تورم و نقدينگي از جمله منافع بانكداري الكترونيكي است.
- كاهش هزينه هاي بانكداري با استفاده از بانكداري الكترونيكي موجب كاهش كارمزد بانكها مي شود.
- افزايش توان اجرايي سيستم بانكي ، تسريع اجراي عمليات بانكي ، يكپارچگي و تمركز اطلاعات بانكي ، صرفه جويي در وقت و هزينه مشتريان ، رفع وابستگي هاي مكاني و زماني مشتريان ، بالارفتن امنيت مبادلات و تراكنشها، بالا رفتن همگام كيفيت و كميت خدمات بانكي و ...از ديگرمزايا و محاسن و دستاوردهاي ناشي از بكارگيري شبكه شتاب و نظام بانكداري الكترونيكي بوده است.
نقايص وموانع بانكداري الكترونيكي در ايران
عليرغم تمامي دستاوردهاي ذكرشده بابت ايجاد بانكداري الكترونيكي دركشور ، ما با يك واقعيت تلخ روبرو هستيم و آن اينست كه هنوز نتوانسته ايم همگام با رشد و گسترش اين صنعت (بانكداري الكترونيكي) در دنيا و حتي كشورهاي منطقه ، گام برداريم كه اين امر ناشي از نقصانها وكاستي هايي است كه برخي ازآنها ناشي از بي توجهي وكوتاهي خودمان و برخي ديگر خارج از اراده و ماحصل جبرزمانه بوده است كه در زيربه طور گذرا به تعدادي از آنها اشاره مي كنيم:
1- بي توجهي و فقدان زيرساختهاي قوي ، عدم دسترسي به ابزار پيشرفته و به روز دنيا و كم توجهي به توان داخلي درحوزه IT.
2- عدم سرمايه گذاري صحيح درزمينه بانكداري الكترونيكي و استفاده ازسخت افزارها ونرم افزارهاي فرسوده و از رده خارج اروپايي و آمريكايي كه خرابي هاي پي در پي اين سخت افزارهاي فرسوده موجب دلزدگي مردم و مشتريان و نارضايتي آنان شده است.
3- عدم رشد و توسعه كمي و كيفي دستگاههاي خودپرداز و سايرتجهيزات بانكداري الكترونيكي دركشوركه تناسبي با تعدادمشتريان بانكها نداشته و با استانداردهاي جهاني فاصله زیادی دارد.
4- واردات سيستم ها وتجهيزات بانكداري الكترونيكي موجب وابستگي سيستم بانكي به سايركشورها شده است ، البته درسالهاي اخیر شركتهاي ايراني نيز به توليد و عرضه اين محصولات پرداخته اند كه هرچند به لحاظ كيفيت و تنوع خدمات درسطح بالاتري نسبت به دستگاههاي فرسوده خارجي قراردارند اما هنوز از لحاظ كارائي درمقايسه با دستگاههاي جديد خارجي در مرتبه پائين تري قرارگرفته اند.
5- درسالهاي نه چندان دوراغلب شعب بانكها فاقد سيستم هاي بانكداري الكترونيكي ازقبيل خودپرداز و ... بوده اند كه اخيراً اين نقص تا حدودي رفع شده است و انتظارمي رود درآينده اي نزديك برنامه ريزي ها به نحوي صورت گيرد كه هريك از شعب بانكها دسته كم داراي يك دستگاه خودپردازباشند.
6- هنوز اطلاع رساني و فرهنگ سازي براي استفاده ازخدمات بانكداري الكترونيكي به طورصحيح و اصولي انجام نشده است وبانكها بيشتربه تبليغ براي جذب سپرده مي پردازند تا تبليغ براي ارائه خدمات نوين ، لذا لازم است در اين زمينه دربودجه هاي سنواتي ، مبالغي براي تبليغ ، توسعه و گسترش فرهنگ استفاده از بانكداري الكترونيكي گنجانده شود.
7- تحريمهاي پي درپي و خصمانه نظام بانكي ايران توسط قدرتهاي استكباري يكي ديگر از موانع اساسي در راه گسترش بانكداري الكترونيكي است كه اثرات خود را به جاگذاشته است.
درپايان به ذكريك نكته ضروري مي پردازيم و آن اينكه صنعت بانكداري الكترونيكي در دنيا در مدار رشد و پيشرفت و تغييرات تكنولوژيكي قرارگرفته و همچنان با سرعت از سيستم بانكي ايران فاصله مي گيردكه متوليان و مسئولان نظام بانكي كشور فارغ از بحث موانع غيرارادي (همچون تحريمها) حداقل مي توانند با رفع نقايص و موانعي كه دركنترل و اراده آنها قراردارند، ازتشديد اين فاصله ها جلوگيري كنند.
محبوبه رمضاني فرد
اداره كل خدمات كارت بانك كشاورزي
منابع :
1- بررسي وضعيت بانكداري الكترونيك درايران – فرنود حسني – سال 1386
2- ضرورت توسعه بانكداري الكترونيك 1 و 2 – مسعود فاتح – ارديبهشت سال 1387 – پايگاه خبري الف نيوز
3- رمز موفقيت در تجارت الكترونيك – محمدرضا گرامي
4- چگونگي پيدايش بانكداري الكترونيك درجهان – وبلاگ بانكدار
5- زندگينامه دستگاه خودپرداز- محبوبه رمضاني فرد- وبلاگ بانكداري نوين ، بانكداري
· ارسال شده توسط azizi
در سه شنبه 11 اسفند 1388 - 08:18 ·
0 نظر ·
541 دفعه خوانده شده ·
نظرات
پیغامی ارسال نشده است.
ارسال نظر
برای ارسال پیغام لطفا وارد حساب کاربری خود شوید.
امتیازات
امتیاز دادن فقط برای اعضاست.
برای امتیاز دادن یا ثبت نام کنید و یا وارد حساب کاربری خود شوید.
امتیازی داده نشده است.
ورود
آیا هنوز عضو نشده اید؟ برای ثبت نام اینجا را کلیک کنید.
آیا گذرواژه خود را فراموش کرده اید؟ برای درخواست یک گذرواژه جدید اینجا زا کلیک کنید.
