---

دهم تيرماه امسال معادله بازار پول در ايران تغيير كرد. بر اساس ابلاغيه بند «ج» سياست‌هاي كلي اصل 44 قانون اساسي، 4بانك و سه بيمه دولتي، پس از اصلاح ساختار در بورس حضور مي‌يابند و به صورت رسمي به جرگه بخش خصوصي مي‌پيوندند. در حالي كه تنها شش بانك خصوصي در برابر 11 بانك دولتي در حال فعاليت هستند. بعد از دو سال اين كفه به نفع بانك‌هاي خصوصي كه اکنون در اقليت هستند سنگين‌تر خواهد شد. بنابر گفته مديرعامل بانك سامان اين وضعيت، به بانك‌هاي خصوصي فعلي كمك مي‌كند تا در اكثريت قرار بگيرند و بر بازار تاثير گذارند. اما آنچه مسلم است مزيت‌هايي است كه بانك‌هاي دولتي فعلي نسبت به بانك‌هاي خصوصي دارند. اين بانك‌ها با داشتن شبكه گسترده شعب در سطح كشور، تجربه حضور گسترده در بازار و ... مزيت‌هايي دارند كه در صورت خصوصي شدن مي‌توانند تهديدي عليه موجوديت بانك‌هاي خصوصي فعلي باشند. البته ناگفته نماند بانك‌هاي خصوصي از ابتدا به صورت خصوصي تاسيس شده و فعاليت كرده‌اند و تجربه خصوصي بودن كه خود نشاني از كارآيي است، از آنها در مقابل تحولات آينده حمايت مي‌كند. اما اين تجربه زماني موثر خواهد بود كه برنامه گسترش شعب در سال‌هاي آينده را در دستور كار خود قرار دهند. وضعيت بانك‌هاي خصوصي فعلي در برابر بانك‌هاي خصوصي آينده در بازار رقابتي پولي كشور به نحوه واگذاري سهام و طرح دولت براي اين واگذاري‌ها بستگي دارد. اما مي‌توان پيش‌بيني كرد بانك‌هايي موفق خواهند بود كه در عين كارآيي بيشتر، خدمات نويني را به مشتريان ارائه دهند. وضعيت اين كار از ديد كارشناساني كه با دنياي اقتصاد گفت‌و‌گو كردند متفاوت بود، به شرحی که در زیر می خوانید.


نرخ سود بانك‌هاي خصوصي كاهش مي‌يابد

بانك‌هاي خصوصي فعلي در مواجهه با رقيب بزرگي چون بانك‌هاي دولتي خصوصي‌ شده، نرخ سودهايشان را كاهش مي‌دهند.

دكتر محمود بهمني عضو هيات‌مديره بانك ملي با بيان اين مطلب مي‌گويد: بانك‌هاي خصوصي فعلي در آينده رقبايي خواهند داشت كه هر كدام از آنها بين دو تا سه هزار شعبه دارند. اين وضعيت باعث مي‌شود تا اين بانك‌ها مجبور به افزايش كيفيت، نرخ پايين‌تر و شرايط بهتر شوند.

وي ادامه مي‌دهد: در اين صورت است كه مشتري مي‌تواند گزينش كند و اين مساله باعث مي‌شود اقتصاد به سمت آزادسازي واقعي برود.

وي با تاكيد بر اينكه در ابتداي ورود بانك‌هاي دولتي به بخش خصوصي، بانك‌هاي خصوصي شرايط سختي را براي كاهش نرخ سودشان خواهند داشت، اظهار كرد: چون بانك‌هاي خصوصي فعلي سپرده‌ها را با نرخ‌هاي بالا قبول كرده‌اند، كاهش نرخ سود برايشان سخت خواهد بود اما به مرور زمان نرخ سپرده و پس از آن تسهيلاتشان را كاهش خواهند داد.

وي ادامه مي‌دهد: اما بانك‌هاي دولتي پس از خصوصي‌شدن چنين مشكلي را نخواهند داشت چرا كه در حال حاضر نيز با نرخ‌هاي پايين، فعاليت مي‌كنند. بهمني تصريح مي‌كند: رقابت بانك‌هاي خصوصي فعلي و دولتي خصوصي‌شده، تنگاتنگ خواهد بود.

وي مي‌گويد: دولت با تعديل نرخ‌هاي سود بانك‌هاي خصوصي و ليزينگ، وضعيت بهتري را براي بازار رقابتي آينده ايجاد كرده است تا فشار بر بخش‌هاي خصوصي كمتر باشد.

عضو هيات‌مديره بانك ملي ايران با تاكيد بر اينكه خصوصي‌سازي موجب رقابت و ارتقاي كيفيت مي‌شود، اظهار مي‌دارد: بانك‌هاي خصوصي مجموعا 500 شعبه دارند، در حالي كه هر كدام از بانك‌هاي دولتي كه قرار است خصوصي شوند در حدود دو تا سه هزار شعبه دارند و اين رقابت تنگاتنگي را در بازار پولي كشور ايجاد مي‌كند.

بانك‌هاي خصوصي آينده تهديدي براي بانك‌هاي خصوصي فعلي

بانك‌هاي دولتي‌اي كه در آستانه خصوصي‌شدن هستند، براي بانك‌هاي خصوصي فعلي، تهديد محسوب مي‌شوند.

حسيني هاشمي مديرعامل سابق بانك صادرات و كارشناس اقتصادي با بيان اين مطلب اظهار مي‌دارد: در صورت خصوصي‌سازي، شرايط رقابت از لحاظ سهم بازار، قدرت رقيبان و... تغيير مي‌كند.

وي با بيان اينكه در بخش خصوصي براي همه سهم وجود دارد مي‌گويد: بين گروه بانك‌هاي خصوصي فعلي و آينده، گروهي موفق‌تر است كه مزيت بيشتري داشته باشد و مزيت بايد ايجاد شود.

مديرعامل سابق بانك صادرات تصريح مي‌كند: بانك‌هاي خصوصي فعلي با ساختار خصوصي ايجاد شده‌اند و با برنامه‌ريزي و ساختار صددرصد خصوصي حركت مي‌كنند و در اين مسير نيز موفق‌اند و اگر در دوران خصوصي‌سازي بانك‌هاي دولتي به درستي حركت كنند، مي‌توانند جلودار سيستم بانكي كشور در آينده باشند. وي ادامه مي‌دهد: ممكن است بانك‌هاي خصوصي براي حفظ موقعيت و رشد در سيستم بانكي با يكديگر ادغام شوند.

حسيني هاشمي با تاكيد بر اينكه شرايط رقابتي بانك‌هاي دولتي خصوصي شده با بانك‌هاي خصوصي فعلي تغيير مي‌كند مي‌افزايد: بانك‌هاي دولتي كه قرار است خصوصي شوند، حدود ربع قرن با نگرش و فرهنگ دولتي كار كرده‌اند و تا تطابق با فرهنگ خصوصي، زمان مي‌برد. كه در اين مدت بانك‌هاي خصوصي فعلي بايد به سرعت رشد يابند، زيرا بانك‌هاي دولتي براي اين بانك‌ها تهديد محسوب مي‌شوند.

وي در مورد تعدد شعب بانك‌هاي دولتي نسبت به بانك‌هاي خصوصي فعلي تصريح مي‌كند: اندازه مهم است ولي بانك‌هاي خصوصي فعلي با توجه به عملكرد مديريت و برنامه‌ريزي مي‌توانند اين فاصله را پركنند، حتي ممكن است در آينده ادغام شوند. وي با بيان اينكه بانك‌هاي خصوصي براي ماندگاري بايد خدمات جديد ارائه كنند، مي‌گويد: اين ماندگاري و رقابت بين بانك‌هاي خصوصي فعلي و آينده به نفع مصرف‌كننده و مشتري است تا در يك بازار متعادل، هر بانكي خدمات بيشتري با مطلوبيت بهتر ارائه دهد و باقی بماند.

وي ادامه مي‌دهد: وقتي بانك‌هاي بزرگ دولتي وارد بازار شوند، شرايط رقابت تغيير مي‌كند.

كمك به افزايش تعداد بانك‌هاي خصوصي فعلي

خصوصي‌‌ شدن بانك‌هاي دولتي به بانك‌هاي خصوصي فعلي كه در حال حاضر در اقليت هستند كمك كرده و بانك‌هاي خصوصي فعلي را در اجراي خدمات مصمم‌تر خواهد كرد.

رجايي سلماسي، مديرعامل بانك سامان با بيان اين مطلب مي‌گويد: چند سال از فعاليت بانك‌هاي خصوصي فعلي مي‌گذرد و در اين مدت بانك‌هاي خصوصي امكانات انفورماتيكي را تجهيز كرده و نيروهاي تحصيل كرده جوان استخدام كرده‌اند، لذا تا زماني كه بانك‌هاي دولتي بخواهند ساختار‌شان را اصلاح كنند،‌ بانك‌هاي خصوصي فعلي پيش مي‌روند.

وي مي‌افزايد: خصوصي‌سازي، رقابت را در بين بانك‌ها افزايش مي‌دهد. بانك‌هاي خصوصي فعلي در مورد خصوصي‌شدن بانك‌هاي دولتي، هيچ مشكلي را احساس نمي‌كنند.

رجايي سلماسي در خصوص وضعيت رقابت بانك‌ها در آينده تصريح مي‌كند: اين مساله به نحوه واگذاري بانك‌هاي دولتي بستگي دارد. به گونه‌اي كه قيمت‌گذاري سهام، اقشاري كه انتخاب مي‌شوند، اصلاح ساختار آنها و انتخاب مديران و... وضعيت رقابت در بازار آينده پولي را مشخص مي‌كند.

وي اظهار مي‌دارد: برخي از بانك‌هاي دولتي كه قرار است خصوصي‌ شوند در گذشته خصوصي بوده‌اند و براي خصوصي شدن نيز بايد در محل شعب، سودآوري شعب، كاركنان و... تجديدنظر كنند.

مديرعامل بانك سامان در‌مورد مديريت خصوصي مي‌گويد: اگر مديران فعلي بانك‌هاي دولتي كارآيي داشته باشند،‌ بخش خصوصي نيز آنها را نگه مي‌دارد و در غير اين صورت، تغيير خواهند يافت.

وي در مورد خصوصي‌شدن بيمه‌ها تصريح مي‌كند: بيمه‌ها مشكل زيادي ندارند.17 شركت بيمه خصوصي داريم و تنها سه شركت بيمه دولتي به اين تعداد افزوده خواهد شد. وي ادامه مي‌دهد: نسبت بيمه‌هاي خصوصي بيش از بانك‌هاي خصوصي است، بنابراين اين شركت‌ها مشكلات زيادي نخواهند داشت.

بانك‌هاي خارجي هم بايد بيايند

جاي اميدواري است كه مزيت‌هاي نسبي بانك‌هاي دولتي در طول مدت خصوصي‌شدن برطرف مي‌شود.

دكتر پرويز عقيلي‌كرماني، مديرعامل بانك كارآفرين با بيان اين مطلب مي‌گويد: رقابت در بازار پولي باعث مي‌شود تا بانك‌هاي دولتي خصوصي‌شده نيز مانند بانك‌هاي خصوصي فعلي رفتار كنند. به هر صورت بازار
آن قدر بزرگ است كه هر دو گروه بانك‌هاي خصوصي فعلي و آتي بتوانند فعاليت كنند.

وي مي‌افزايد: اميدوارم بانك‌هاي خارجي نيز اجازه ورود پيدا كنند تا علاوه بر اينكه بازار رقابتي شود، كيفيت خدمات‌رساني سيستم بانكي داخلي نيز افزايش يابد.

عقيلي با تاكيد بر اينكه خصوصي‌سازي بانك‌هاي دولتي به نفع كشور است اظهار مي‌دارد: چين به عنوان يك كشور كمونيستي، با اصلاح ساختار بانك‌ها و عرضه سهام آنها به مردم و بانك‌هاي خارجي، در حال خصوصي‌سازي بانك‌هاي دولتي است. هيچ شكي نيست كه اين عمل صحيح است.

مدیريت حرف اول را مي‌زند

بانك‌هاي خصوصي فعلي به‌علت تجربه خصوصي بودن، سهمي از بازار پولي را در اختيار دارند و رقابتشان با بانك‌هاي دولتي كه قرار است خصوصي شوند به طرح خصوصي‌سازي دولت بستگي دارد.

دكتر جمشيد پژويان، اقتصاددان و عضو هيات علمي دانشگاه علامه طباطبايي، با بيان اين مطلب مي‌گويد: قطعا بانك‌هاي خصوصي فعلي به‌علت برخي مزيت‌هاي بانك‌هاي خصوصي آينده ابعاد خود را در اين فاصله زماني مناسب‌تر مي‌كنند. البته اين مساله به طرح خصوصي‌سازي دولت بستگي دارد تا چه شرايطي بر آن حاكم شود.

وي مي‌افزايد: خصوصي‌سازي بانك‌ها موجب افزايش كارآيي نظام بانكداري در كشور مي‌شود، اما اين امر زمان‌بر خواهد بود.

عضو هيات علمي دانشگاه علامه طباطبايي با تاكيد بر اينكه بانك‌هاي خصوصي فعلي مي‌توانند از منافعشان در برابر عدم كارآيي بانك‌هاي دولتي حمايت كنند، اظهار مي‌دارد: اين بانك‌ها تجربه قبلي و بيشتري در عرصه نظام بانكي خصوصي داشته و از اين لحاظ نفع خواهند برد.‌

وي تصريح مي‌كند: در حال حاضر بانك‌هاي دولتي در حدود 94درصد از نظام بانكي كشور را در اختيار دارند كه در صورت خصوصي‌شدن بايد براساس الگوهاي خصوصي كار كنند. پژويان بحث مديريت خصوصي را با اهميت دانسته و مي‌گويد: ساختار بنگاه‌هاي اقتصادي به‌گونه‌اي است كه به دنبال سودآوري هستند و در خصوصي‌سازي بانك‌ها نيز، مديريت حرف اول را مي‌زند.

بانك‌هاي خصوصي در كوتاه‌مدت مشكلي نخواهند داشت

خصوصي‌سازي بانك‌هاي دولتي براي بانك‌هاي خصوصي فعلي مشكلي را در كوتاه‌مدت به وجود نمي‌آورد.

فريد ضياءالملكي، مشاور مديرعامل بانك سامان و مديرعامل سابق بانك اقتصاد نوين با بيان اين مطلب مي‌گويد: بانك‌هاي دولتي براي خصوصي‌شدن و رسيدن به بانك‌هاي خصوصي فعلي نياز به زمان دارند تا بتوانند بافت پرسنلي و فرهنگي خود را اصلاح كنند.

وي تصريح مي‌كند: بانك‌هاي خصوصي فعلي با خصوصي‌شدن بانك‌هاي دولتي بايد به دنبال ارائه خدمات برتر باشند تا در اين بازار به خوبي رقابت كنند.

مشاور مديرعامل بانك سامان با بيان اينكه تعدد شعب براي بانك‌هاي دولتي مزيت است، اظهار مي‌دارد: به‌علت افزايش قيمت‌ها، ايجاد شعب جديد براي بانك‌هاي خصوصي فعلي هزينه‌بر خواهد بود و از اين جهت تعدد شعب براي بانك‌هاي دولتي مزيت است. وي ادامه مي‌دهد: بانك‌هاي خصوصي فعلي با شعب كم هم مي‌توانند خدمات ارائه دهند.

شعب بانك‌هاي دولتي تنها از نظر جمع‌آوري سپرده‌هاي ديداري داراي مزيت هستند اما از نظر بانكداري، مزيت زيادي ندارند.

ضياء‌الملكي با بيان اين كه بانك‌هاي خصوصي فعلي بايد ضرورت ارتقا و گسترش را در طي خصوصي‌سازي بانك‌ها درك كنند، مي‌افزايد: اگر بانك‌هاي خصوصي فعلي موقعيتشان را درك كنند آينده رقابتشان با بانك‌هاي دولتي خصوصي شده، مشكل‌ساز نخواهد بود.

وي مي‌گويد: بانك‌هاي دولتي خصوصي شده بايد از نظر تركيب نيروي انساني و پرتفوي اعتبارات به روز باشند.

بانك‌هاي خصوصي فعلي و آينده بايد مكمل هم باشند

بانك‌هاي خصوصي فعلي و بانك‌هاي دولتي خصوصي شده بايد در بازار پولي مكمل يكديگر باشند و مشكلي در زمينه رقابتشان در بازار به وجود نخواهد آمد.

دكتر محمد طبيبيان، رييس موسسه عالي بانكداري با بيان اين مطلب اظهار مي‌دارد: رقابت بانك‌هاي خصوصي فعلي و آينده در بازار پولي براي مشتري خير مي‌آورد و انگيزه لازم را براي بهبود كارآيي اين دو گروه ايجاد مي‌كند.

وي با تاكيد بر اين كه هر كدام از دو گروه بانك‌هاي خصوصي فعلي و آينده داراي مزايايي هستند، مي‌گويد: هزينه‌هاي سرانه بانك‌هاي خصوصي فعلي بسيار پايين است.

وي ادامه مي‌دهد: اين بانك‌ها نيروهاي جوان استخدام مي‌كنند و به علت كوچك بودن از تكنولوژي پيشرفته بيشتر بهره مي‌برند، به همين منظور كارآيي بالايي خواهند داشت.

طبيبيان، تصريح كرد: بانك‌هاي دولتي تجربه داشته و با بازار پولي آشنا هستند. به علت شبكه گسترده شعب در نقاط مختلف جغرافيايي كشور، حضور بيشتري دارند.

وي ادامه مي‌دهد: با توجه به شرايط و مزيت‌هاي ذكر شده، هر دو گروه بانك‌هاي خصوصي فعلي و آينده اين بانك‌ها مي‌توانند در بازار پولي مكمل يكديگر باشند.

وي در خصوص مديريت بانك‌هاي دولتي كه در حال خصوصي شدن هستند، مي‌افزايد: اين بانك‌ها در
حال حاضر داراي مديران باهوش، علاقه‌ مند و كارشناس‌هاي خوب هستند و از اين لحاظ با مشكلي مواجه نخواهند شد. به هر حال خصوصي‌سازي به بانك‌هاي دولتي اين فرصت‌ را مي‌دهد كه يك قدم به جلو بروند. رييس موسسه عالي بانكداري تصريح مي‌كند: خصوصي‌سازي بانك‌ها كار بسيار پيچيده‌اي است و اگر افرادي كه مي‌خواهند آن را اجرا كنند، دل به كار ندهند، مشكل به وجود خواهد آمد.

وي مي‌گويد: زماني كه خصوصي سازي در برنامه‌ اول توسعه به درستي اجرا نشد، نفس خصوصي‌سازي را مورد انتقاد قرار دادند و به بد اجرا شدن آن اشاره‌اي نشد.

وضعيت مثبت بانك‌هاي خصوصي فعلي

در آينده وضعيت بانك‌هاي خصوصي فعلي در مقايسه با بانك‌هاي دولتي خصوصي شده مثبت‌تر خواهد بود، بانك‌هاي خصوصي شده نيز در مرز چالش رقابت قرار خواهند گرفت.

دكتر مهدويان، اقتصاددان و مديركل سابق بانك مركزي با بيان اين مطلب مي‌گويد: حتي اگر دولت بدهي‌هاي خود را تسويه كند، اين مساله چالشي براي بانك‌هاي دولتي خصوصي شده خواهد بود.

وي مي‌افزايد: شرايط رقابت براي بانك‌هاي خصوصي فعلي در مقابل بانك‌هاي دولتي خصوصي شده مثبت خواهد بود. البته اقتصاد ايران توان گسترش واسطه‌گري‌ مالي را دارد و جا دارد كه بانك‌هاي خصوصي فعلي در اين زمينه تلاش كنند.

مهدويان با تاكيد بر اينكه بانك‌هاي دولتي حجم مطالبات قابل توجهي از دست دادند، اظهار مي‌دارد: خصوصي‌سازي قدم بزرگي است و بين مصوبه و اجرا نيز فاصله زيادي است. وي ادامه مي‌دهد: اين دوران گذار دوران تعليق است. در عين حال بحث خصوصي‌سازي بانك‌ها بر خلاف شركت‌ها است چرا كه در اين موسسات وجوه مردمي وجود دارد و دولت تعهدات سنگيني نسبت به آن دارد. از اين بابت بانك‌هاي خصوصي فعلي موفق‌تر خواهند بود.

وي در مورد وضعيت بيمه‌هاي خصوصي فعلي و آينده نيز تصريح مي‌كند: بيمه‌ها وضعيت روشن‌تري نسبت به بانك‌ها دارند، چرا كه دولت در شركت‌هاي بيمه تعهداتي ندارد.

اين اقتصاددان چالش مهم بيمه‌هاي خصوصي فعلي و آينده را در واگذاري فعاليت‌هاي بيمه‌اي دولتي مي‌داند و مي‌گويد: فعاليت‌هاي بيمه‌اي دولتي كه بسيار قابل توجه است، در صورت تداوم قانون فعلي تنها در اختيار بيمه ايران قرار خواهد گرفت. وي ادامه مي‌دهد: در اين صورت بيمه ايران وضعيت انحصاري پيدا خواهد كرد، مگر اينكه قانون منع امور بيمه‌اي دولتي نزد بخش خصوصي اصلاح شود. مهدويان با تاكيد بر اينكه بخش خصوصي زماني كه مجبور نشود به دنبال بيمه نخواهد رفت، تصريح مي‌كند: بخش دولتي بايد دستور بيمه كردن را اجرا كند، لذا تصميم‌گيري در امور بيمه‌اي دولتي تاثير زيادي در بازار آينده بيمه خواهد داشت

«دنياي اقتصاد»